1 ช้อนโต๊ะเท่ากับ 15 มิลลิลิตร แต่กี่กรัมขึ้นอยู่กับวัตถุดิบ เพราะช้อนตวงวัด "ปริมาตร" ส่วนกรัมวัด "น้ำหนัก" ของที่หนักไม่เท่ากันจะได้กรัมไม่เท่ากัน เช่น น้ำ 1 ช้อนโต๊ะหนักราว 15 กรัม เกลือป่นราว 18 กรัม น้ำผึ้งราว 21 กรัม น้ำตาลทรายราว 12 กรัม ส่วนแป้งสาลีเบากว่านั้นมากคือราว 7.5 กรัม ใครที่เคยเห็นคำตอบ "1 ช้อนโต๊ะ = 15 กรัม" ไปใช้กับแป้งหรือเกลือแล้วขนมออกมาแปลกๆ นี่คือสาเหตุ
บทความนี้รวมตารางช้อนชา ช้อนโต๊ะ ถ้วยตวง เป็นมิลลิลิตร ตารางกรัมต่อ 1 ช้อนโต๊ะของวัตถุดิบที่ใช้บ่อย ตัวอย่างการแปลงจากกรัมกลับเป็นช้อน และข้อควรระวังเรื่องช้อนต่างประเทศกับช้อนตวงยา เพื่อให้ตามสูตรได้โดยไม่ต้องเดา
ช้อนชา ช้อนโต๊ะ ถ้วยตวง เท่ากับกี่มิลลิลิตร
ในสูตรอาหารและฉลากโภชนาการ มาตรฐานที่ใช้กันทั่วไปคือ 1 ช้อนชา = 5 มิลลิลิตร, 1 ช้อนโต๊ะ = 15 มิลลิลิตร, 1 ถ้วยตวง = 240 มิลลิลิตร และ 1 ออนซ์ของเหลว = 30 มิลลิลิตร ค่าเหล่านี้คือค่านิยามที่ อย. สหรัฐฯ (FDA) กำหนดไว้ในกฎ 21 CFR 101.9(b)(5)(viii) สำหรับการทำฉลากโภชนาการ ส่วน 1 ซีซี เท่ากับ 1 มิลลิลิตรพอดี
| ปริมาณ | มิลลิลิตร (มล./ซีซี) | เทียบกับช้อนอื่น |
|---|---|---|
| 1/4 ช้อนชา | 1.25 | — |
| 1/2 ช้อนชา | 2.5 | — |
| 1 ช้อนชา | 5 | 1/3 ช้อนโต๊ะ |
| 1 ช้อนโต๊ะ | 15 | 3 ช้อนชา |
| 2 ช้อนโต๊ะ | 30 | 1 ออนซ์ของเหลว |
| 1/4 ถ้วยตวง | 60 | 4 ช้อนโต๊ะ |
| 1/3 ถ้วยตวง | 80 | ประมาณ 5 ช้อนโต๊ะกับ 1 ช้อนชา |
| 1/2 ถ้วยตวง | 120 | 8 ช้อนโต๊ะ |
| 1 ถ้วยตวง | 240 | 16 ช้อนโต๊ะ |
ตารางนี้ใช้ได้กับของเหลวและของแห้งเท่ากัน เพราะเป็นการเทียบ "ปริมาตรกับปริมาตร" ถ้าสูตรบอกว่า 1/2 ถ้วยตวง ก็ใช้ 8 ช้อนโต๊ะแทนได้เสมอ ปัญหาเริ่มตอนต้องเปลี่ยนเป็นกรัม ซึ่งอยู่ในหัวข้อถัดไป
1 ช้อนโต๊ะกี่กรัม แยกตามวัตถุดิบ
น้ำหนักของวัตถุดิบที่ตักเต็ม 1 ช้อนโต๊ะขึ้นกับความหนาแน่น ของที่แน่นอย่างเกลือหรือน้ำผึ้งหนักกว่าของที่ฟูอย่างแป้งมาก ตารางด้านล่างใช้ตัวเลขจากตารางน้ำหนักวัตถุดิบของ King Arthur Baking (ผู้ผลิตแป้งและเว็บสูตรเบเกอรี่ในสหรัฐฯ) บางแถวเป็นค่าที่แหล่งระบุต่อ 1 ช้อนโต๊ะโดยตรง บางแถวหารจากค่าต่อถ้วยหรือต่อหลายช้อนตามที่ระบุในช่องที่มา
| วัตถุดิบ | กรัมต่อ 1 ช้อนโต๊ะ | ที่มาของตัวเลข |
|---|---|---|
| น้ำเปล่า | ประมาณ 15 | น้ำ 1 มล. หนักราว 1 กรัม คูณ 15 มล. |
| แป้งสาลีอเนกประสงค์ | ประมาณ 7.5 | 120 กรัมต่อถ้วย ÷ 16 |
| น้ำตาลทรายขาว | ประมาณ 12.4 | 198 กรัมต่อถ้วย ÷ 16 |
| น้ำตาลทรายแดง (อัดแน่น) | ประมาณ 13.3 | 213 กรัมต่อถ้วย ÷ 16 |
| เกลือป่นละเอียดสำหรับปรุงอาหาร | 18 | ระบุต่อ 1 ช้อนโต๊ะโดยตรง |
| น้ำผึ้ง | 21 | ระบุต่อ 1 ช้อนโต๊ะโดยตรง |
| เนย | ประมาณ 14.1 | 113 กรัมต่อ 8 ช้อนโต๊ะ ÷ 8 |
| แป้งข้าวโพด | ประมาณ 7 | 28 กรัมต่อ 1/4 ถ้วย (4 ช้อนโต๊ะ) ÷ 4 |
ส่วนผสมที่ใช้ปริมาณน้อยอย่างผงฟูกับเบกกิ้งโซดา แหล่งเดียวกันระบุเป็นช้อนชา คือผงฟู 1 ช้อนชาหนักราว 4 กรัม และเบกกิ้งโซดา 1/2 ช้อนชาหนักราว 3 กรัม (ตกช้อนชาละราว 6 กรัม) ถ้าอยากรู้ว่า 1 ช้อนชากี่กรัมของวัตถุดิบอื่นในตาราง ให้หารตัวเลขต่อช้อนโต๊ะด้วย 3
ทำไมตัวเลขของแต่ละเว็บถึงไม่ตรงกัน
ถ้าลองค้นหลายเว็บอาจเจอตัวเลขกรัมที่ต่างจากตารางนี้เล็กน้อย เหตุผลคือแป้ง น้ำตาล และผงต่างๆ น้ำหนักเปลี่ยนตามวิธีตัก ตักอัดแน่นกับตักร่วนแล้วปาดหน้าได้น้ำหนักไม่เท่ากัน ความชื้น ยี่ห้อ และความละเอียดของเม็ดก็มีผล ตัวเลขในตารางจึงเป็นค่ากลางสำหรับครัวบ้าน ไม่ใช่ค่าตายตัว ถ้าสูตรต้องการความแม่น เช่น ขนมอบหรือขนมที่ต้องฟู ให้ใช้เครื่องชั่งดิจิทัลวัดเป็นกรัมโดยตรงจะแม่นกว่าการตวงเสมอ
วิธีแปลงจากกรัมเป็นช้อน และจากช้อนเป็นกรัม
สูตรการแปลงมีสองขั้นตอนเท่านั้น
- กรัมเป็นช้อนโต๊ะ: เอากรัมที่สูตรต้องการ หารด้วยกรัมต่อ 1 ช้อนโต๊ะของวัตถุดิบนั้น
- ช้อนโต๊ะเป็นกรัม: เอาจำนวนช้อนโต๊ะ คูณกับกรัมต่อ 1 ช้อนโต๊ะ
ตัวอย่างที่คำนวณจากตารางข้างบน
- สูตรให้ใช้น้ำตาลทราย 100 กรัม: 100 ÷ 12.4 = ประมาณ 8 ช้อนโต๊ะ
- สูตรให้ใช้แป้งสาลี 120 กรัม: 120 ÷ 7.5 = 16 ช้อนโต๊ะ ซึ่งเท่ากับ 1 ถ้วยตวงพอดี
- สูตรให้ใช้เกลือ 5 กรัม: 5 ÷ 18 = ประมาณ 0.28 ช้อนโต๊ะ หรือราว 5/6 ช้อนชา (เกลือ 1 ช้อนชา ≈ 6 กรัม) ปริมาณน้อยแบบนี้เกลือจึงตักแค่ "เกือบ 1 ช้อนชา"
- น้ำผึ้ง 3 ช้อนโต๊ะ: 3 × 21 = ประมาณ 63 กรัม
ตารางกรัมเป็นช้อนโต๊ะ สำหรับน้ำตาลทรายและแป้งสาลี
ปริมาณที่เจอบ่อยในสูตรขนมและเครื่องดื่ม คำนวณจากกรัมต่อช้อนโต๊ะในตารางข้างบน (น้ำตาลทราย 12.375 กรัม แป้งสาลี 7.5 กรัม) และปัดเป็นทศนิยม 1 ตำแหน่ง
| น้ำหนักที่สูตรต้องการ | น้ำตาลทราย (ช้อนโต๊ะ) | แป้งสาลี (ช้อนโต๊ะ) |
|---|---|---|
| 50 กรัม | 4.0 | 6.7 |
| 100 กรัม | 8.1 | 13.3 |
| 150 กรัม | 12.1 | 20.0 |
| 200 กรัม | 16.2 | 26.7 |
| 250 กรัม | 20.2 | 33.3 |
เศษทศนิยมในตารางคือค่าที่คำนวณได้จริง ในครัวให้ปัดตามความเหมาะสม เช่น น้ำตาล 100 กรัมใช้ 8 ช้อนโต๊ะพูนเล็กน้อย แต่สำหรับแป้งที่ผลต่างกระทบเนื้อขนมมากกว่า ตัวเลขอย่าง 13.3 หรือ 26.7 ช้อนเป็นสัญญาณว่าควรชั่งเป็นกรัมจะสะดวกกว่านั่งตวงเศษช้อน
ถ้าสูตรเป็นของต่างประเทศแล้วใช้ออนซ์หรือถ้วยตวงแบบอเมริกัน ลองใช้เครื่องมือแปลงออนซ์เป็นมิลลิลิตรและกรัมช่วยแปลง ทำงานในเบราว์เซอร์ของคุณเอง ไม่ต้องอัปโหลดข้อมูล และมีทั้งออนซ์ของเหลว ออนซ์น้ำหนัก และออนซ์ทองคำให้เลือกแยกกัน ไม่ปนกัน
ช้อนตวงในแต่ละประเทศไม่เท่ากัน
ถ้าทำตามสูตรจากเว็บต่างประเทศ ควรรู้ว่าคำว่า "tablespoon" ไม่ได้เท่ากันทุกที่
| ระบบ | 1 ช้อนโต๊ะ (tablespoon) | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| เมตริกที่ใช้ทั่วไป (รวมสูตรไทย) | 15 มล. | ค่าเดียวกับฉลาก อย. สหรัฐฯ |
| สหรัฐฯ (US customary) | ประมาณ 14.79 มล. | NIST Handbook 44 ระบุ 14.7868 มล.; ต่างจาก 15 มล. ราว 1.4% ไม่มีผลในครัวบ้าน |
| ออสเตรเลีย | 20 มล. | มาตรฐานของออสเตรเลียกำหนดช้อนโต๊ะ 20 มล. มากกว่าที่อื่น |
กรณีสูตรจากออสเตรเลียต้องระวังเป็นพิเศษ เพราะ 1 ช้อนโต๊ะของเขาเท่ากับ 4 ช้อนชา (ของเรา 3 ช้อนชา) ถ้าสูตรไม่ได้ระบุว่ามาจากที่ไหน ให้ใช้ 15 มล. ไปก่อน และชิมปรับรสเมื่อเป็นสูตรปรุงรส
ช้อนตวงยา ไม่ใช่ช้อนในครัว
ช้อนกินข้าวที่ใช้กินอาหารกับช้อนตวงทำอาหารจุปริมาตรไม่เท่ากัน และสำหรับยา ไม่ควรใช้ช้อนในครัวมาตวงเลย ให้ใช้ถ้วยหรือหลอดตวงที่มากับยา และทำตามที่เภสัชกรหรือแพทย์บอกเท่านั้น เพราะขนาดยาคลาดเคลื่อนเล็กน้อยก็อาจเป็นปัญหาได้ บทความนี้ใช้กับการทำอาหารและขนมเท่านั้น
เคล็ดลับตวงให้แม่นขึ้น
- ใช้ช้อนตวงจริง ไม่ใช้ช้อนกินข้าว เพราะช้อนกินข้าวแต่ละคันความจุต่างกัน ช้อนตวงแม่นกว่ามาก
- ของแห้งให้ตักพูนแล้วปาดหน้า ด้วยสันมีดหรือไม้บรรทัด อย่ากดอัดแป้ง ยกเว้นสูตรบอกให้อัดแน่น เช่น น้ำตาลทรายแดง
- ของเหลวให้ตวงในถ้วยที่มีขีดบอกมิลลิลิตร วางบนพื้นเรียบแล้วก้มดูระดับสายตา
- ของเหนียวอย่างน้ำผึ้ง ทาน้ำมันบางๆ ที่ช้อนก่อนตักจะไหลออกง่ายขึ้นและไม่ติดช้อน
- ขนมอบให้ชั่งเป็นกรัม ถ้าทำได้ เพราะแป้งหนึ่งถ้วยหนักต่างกันได้มาก ตามวิธีตัก
- ใช้ตัวจับเวลา ขณะทำอาหาร ดูวิธีใช้ในบทความจับเวลาออนไลน์ฟรี
คำถามที่พบบ่อย
1 ช้อนโต๊ะกี่กรัม
ไม่มีคำตอบเดียว ขึ้นกับวัตถุดิบ น้ำราว 15 กรัม เกลือราว 18 กรัม น้ำผึ้งราว 21 กรัม น้ำตาลทรายราว 12 กรัม แป้งสาลีราว 7.5 กรัม ดูตารางด้านบน ส่วนเรื่องปริมาตร 1 ช้อนโต๊ะเท่ากับ 15 มิลลิลิตรเสมอ
1 ช้อนโต๊ะกี่ช้อนชา
1 ช้อนโต๊ะเท่ากับ 3 ช้อนชา เพราะช้อนชา 5 มล. ช้อนโต๊ะ 15 มล. (ยกเว้นช้อนโต๊ะแบบออสเตรเลียที่เท่ากับ 4 ช้อนชา)
1 ถ้วยตวงกี่ช้อนโต๊ะ
1 ถ้วยตวงเท่ากับ 16 ช้อนโต๊ะ (240 มล. ÷ 15 มล.) ถ้าเป็นถ้วยแบบอเมริกันตามนิยามกฎหมายคือ 236.588 มล. ตามที่ NIST ระบุ ซึ่งต่างกันไม่มาก
1 ช้อนโต๊ะกี่ซีซี
15 ซีซี เพราะ 1 ซีซีเท่ากับ 1 มิลลิลิตร
1 ออนซ์กี่ช้อนโต๊ะ
ออนซ์ของเหลว 1 ออนซ์ = 30 มล. = 2 ช้อนโต๊ะ ตามค่าที่ FDA ใช้ในฉลาก แต่ออนซ์น้ำหนักเป็นอีกหน่วยหนึ่ง (1 ออนซ์ ≈ 28.35 กรัม) และแปลงเป็นช้อนไม่ได้ถ้าไม่รู้ว่าเป็นวัตถุดิบอะไร
ใช้ช้อนกินข้าวแทนช้อนโต๊ะได้ไหม
ใช้ประมาณได้ในอาหารที่ไม่ต้องแม่น เช่น ปรุงรสต้มผัดแกง แต่ขนมอบควรใช้ช้อนตวงหรือเครื่องชั่ง เพราะความจุของช้อนกินข้าวแต่ละคันต่างกัน
สรุป
จำสั้นๆ ว่า 1 ช้อนชา = 5 มล., 1 ช้อนโต๊ะ = 15 มล. (3 ช้อนชา), 1 ถ้วยตวง = 240 มล. (16 ช้อนโต๊ะ) ส่วนจะกี่กรัมให้ดูที่วัตถุดิบ น้ำตาลราว 12 กรัม แป้งราว 7.5 กรัม เกลือ 18 กรัม น้ำผึ้ง 21 กรัมต่อช้อนโต๊ะ ถ้าต้องการความแม่นให้ชั่งเป็นกรัม และถ้าสูตรใช้ออนซ์ ลองเครื่องมือแปลงออนซ์ที่ทำงานในเบราว์เซอร์ ฟรี ไม่ต้องอัปโหลดอะไร หรือดูหน่วยอื่นๆ ที่เครื่องมือแปลงหน่วย และอ่านวิธีแปลงหน่วยทั่วไปต่อได้ในบทความวิธีแปลงหน่วยออนไลน์ฟรี หรือถ้าต้องการปรับสูตรเพิ่ม-ลดสัดส่วน ดูวิธีคิดเปอร์เซ็นต์
แหล่งอ้างอิง: FDA, 21 CFR 101.9(b)(5)(viii) (1 ช้อนชา = 5 มล., 1 ช้อนโต๊ะ = 15 มล., 1 ถ้วย = 240 มล., 1 ออนซ์ของเหลว = 30 มล.); NIST Handbook 44 ภาคผนวก C (ช้อนโต๊ะสหรัฐฯ 14.7868 มล., ถ้วย 236.588 มล.); King Arthur Baking "Ingredient Weight Chart" (น้ำหนักวัตถุดิบต่อถ้วย ช้อนโต๊ะ ช้อนชา); Wikipedia "Tablespoon" และมาตรฐานออสเตรเลีย AS 1325 (ช้อนโต๊ะออสเตรเลีย 20 มล.) ตัวเลขกรัมต่อช้อนโต๊ะที่ไม่ได้ระบุตรงจากแหล่งเป็นค่าหารตามที่ระบุในตาราง และเป็นค่าประมาณสำหรับครัวบ้าน แต่ละยี่ห้อและวิธีตักอาจให้ผลต่างกัน